7 Şubat 2016 Pazar

PHOTOGRAPHS FROM THE ÖMER KOÇ COLLECTION FEATURED AT THE AGA KHAN MUSEUM

Old Galata Bridge, from the “Die neue Brücke über das Goldene Horn zwischen Istanbul und Galata” album, 1912, Ömer M. Koç Private Collection.
Istanbul has been a major cultural and financial hub for centuries. As the capital city of the Ottoman Empire, it took the names Byzantium, Constantinople, and finally Kostantiniyye or Istanbul. This magnificent city has been witness to the rise and fall of many empires, the migration of peoples, and astonishing urban growth.
The Aga Khan Museum in Toronto, Canada presents the storied city of Istanbul through the lens of past and present. A City Transformed: Images of Istanbul Then and Now (running February 6 to June 26) features historical images from the Ömer M. Koç Collection and contemporary images by acclaimed Turkish photographer Murat Germen.  The exhibition is co-curated by Dr. Filiz Çakır Phillip (Aga Khan Museum) and Bahattin Öztuncay (Ömer M. Koç Collection).

BY ÜMMÜHAN KAZANÇ         
           
A CITY TRANSFORMED: IMAGES OF ISTANBUL THEN AND NOW
We asked Aga Khan Museum curator Dr. Filiz Çakır Phillip how the exhibition was born and the process behind it.
           
Filiz Çakır Phillip, how did the idea for A City Transformed: Images of Istanbul Then and Now come about? What kind of collaboration did you bring to life with Mr. Ömer Koç and Mr. Bahattin Öztuncay?
We began preparations for the exhibition in the summer of 2013. We went to Istanbul in the winter of 2014 to meet with Mr. Öztuncay and look at the James Robertson exhibition that he had curated. We studied the Ömer Koç Collection and provided pre-assessment. We began the process by finding answers to questions such as “Who should be on the exhibition’s scientific committee?” It has been fascinating to work with Mr. Öztuncay. He is an expert on the topics of photography and Ottoman photography, and he won’t hesitate to share his deep knowledge of them.

           
Newly built Galata Bridge, from the “Die neue Brücke über das Goldene Horn zwischen Istanbul und Galata” album, 1912, Ömer M. Koç Private Collection.
How were the artworks chosen, and how many works are featured?
We selected the artworks with Mr. Öztuncay based on topics that were important to us. There has been a lot of interest from the people of Toronto towards this exhibition since I first started working on it. They said they have been to Istanbul before or that they want to go and see it. Because of that, I decided a general approach would cater to everyone best. We agreed on showcasing the city’s architectural texture with the best samples that would include the most important centres while keeping Byzantine and Ottoman structures in mind. Mr. Öztuncay contributed to the exhibition with Istanbul’s most prominent photographers. This is the reason why the exhibition offers such a small collection of works by anonymous photographers. Almost all of them are by important names such as James Robertson, Pascal Sébah, Berggren or Frères. Alongside six panoramas, five albums and over 50 individual photographs, we are also showcasing 21 contemporary works and animation by Murat Germen. The scientific committee for the exhibition include Prof. Gülru Necipoğlu and Prof. Sibel Bozdoğan. They are both prominent and knowledgeable names on the topic of Istanbul. They provide deep knowledge on Istanbul and its architecture. The selection of artworks based on their contribution and evaluation means a lot to us.
           
What are some of the works that set themselves apart with their quality and story?
The “Palais Imperiaux” album by Abdullah Frères from 1891 and the “Souvenir de Constantinople” album by Photoglob Zürich from 1890 are incredibly important. The first one focuses on Ottoman palaces and the works inside them as well as the architectural texture of the city, while the latter focuses on Istanbul’s architecture, mosques, public places and its people — as well as photographs that were coloured later that, in my opinion, accurately portray Istanbul’s melancholy feeling. Incredibly captivating. Alongside original albums, we also have digital albums in this exhibition, meaning we offer the multimedia technology that allows one to turn the pages and view an album in its entirety. The panoramas of Istanbul are another important aspect for us. Istanbul is a single city built on two separate continents. The people of Istanbul travel between Asia and Europe on a daily basis. Bringing this rare phenomenon alive through the point of view of 19th-century photographers and Murat Germen’s commentary made us incredibly excited. You can see Istanbul’s transformation more clearly when you analyze them alongside Murat Germen’s current-day panoramas. Apart from those, studying James Robertson’s photographs with Mr. Öztuncay was very enjoyable and educational. For example, the way that James Robertson wanted to use human figures in his photographs to show scale is a new frame of thought for photography. James Robertson’s assistant Felice Beato was also his brother-in-law, and he is one of the people posing at the forefront of a lot of James Robertson photos. Another prominent photographer of the era is Vassilaki Kargopoulu, and I learned a lot about his life while selecting from his works. I often wished the selection process would never end; it was very productive.
           
Will the Ottoman and Turkish works from Aga Khan Museum’s Permanent Collection be accompanying this exhibition or will it only comprise of the photographs and albums?
The Aga Khan Museum collection is always on display. We didn’t feel the need to do an addition to the exhibition. Our priority is to build a bridge over cultures through art and Istanbul has already been doing that for centuries while serving as a big cosmopolitan city. Combining all these elements under one roof and sharing it with the international audience of Toronto is extremely important to us.

           
Murat Germen, “Bridge,” 2015, (© Murat Germen).
How did the idea for Murat Germen to prepare a series specifically for this exhibition come about?
Mr. Öztuncay suggested it. After we looked at Murat Germen’s current exhibitions in Istanbul we got in touch with him. In the winter of 2015 he came to Toronto to see our Museum and the exhibition space. Before he left, he took a panoramic shot of Toronto. The entire Museum staff was so honoured that we decided to include this project in the exhibition and it will be showcased in the tunnel that goes all the way from the Museum’s parking lot to the entrance of the Museum.
           

19TH-CENTURY ISTANBUL THROUGH PHOTOGRAPHS
The photographs of Ömer Koç, one of Turkey’s most prominent collectors, have never before been exhibited in North America.  Bahattin Öztuncay, one of the only notable experts on Ottoman photography, can be credited for eye-opening research on James Robertson and Vassilaki Kargopoulo alongside several books about 19th-century Ottoman photography. We spoke to Bahattin Öztuncay about the details behind Ömer Koç’s 19th-century Istanbul photographs collection.

           
Bahattin Öztuncay, what can you tell us about the significance of Ömer Koç’s 19th- century Istanbul photographs collection? How many works does the collection consist of? Are there only 19th-century photographs or does it include photographs from other eras?
The Ottoman Empire’s capital city and other central areas that fall within the borders in the 19th century carry qualities that are unmatched in photography history. Notable names that are at the forefront of global photography history have documented the architectural structures, archaeological works and daily life from Athens to Alexandria, from Cairo to the Luxor ruins, and from Jerusalem to Damascus. They have done this since the early stages of the invention of photography and they have produced incredibly important art works. Most of these photographers have visited Istanbul during their travels. Consequently, if we only look at 19th-century travel photography, Istanbul has no significant privilege over other East Mediterranean metropolitan cities. However, almost none of these other cities have produced artists of the same calibre as Viçen Abdullah, Vassilaki Kargopulo, Pascal Sébah or Boğos Tarkulyan.

           
The Golden Horn and the Süleymaniye Mosque, coloured print from the “Constantinople” album with Sultan Abdülhamid II’s tuğra, Photoglob Zürich, approx. 1890,
Ömer M. Koç Private Collection.
For non-Ottoman citizens like James Robertson and Ernest de Caranza to have started photography here and have operated studios that function in a localized setting reinforces the international significance of Istanbul’s place within this form of art. Istanbul has served as a centre of education and business for photographers all over the world. Well-known photographers like Carlo Naya, noted for his famous Venice series; Felice Beato, who has made his mark on Japanese photography history; his brother Antonio Beato, known for his Egypt photography; Beirut-born photographer Tancrede Dumas; Paul Vuccino, made famous in Bombay, and even Yesayi Garabedyan, who opened his first local photography studio in Jerusalem, have all studied or worked in Istanbul for many years.

           
Guillaume Berggren, “Istanbul’s Wooden Houses,”
approx. 1885, Ömer M. Koç Private Collection.
As someone with an unmatched accumulation of Ottoman history, geography and especially books, images, and visual and written documents about Istanbul, Ömer Koç’s photograph collection reflects in detail the level that this form of art has reached in our country. Enriched by long years of work and excitement as well as purchases from national and international auctions, private collections and professional merchants, the collection is unmatched in terms of the subjects it encompasses, the variety of the artists, and the quantity of the works. The collection is also unique due to its display of works that showcase every stage of photography techniques from the earliest eras.
           
This archive, which includes approximately 250 albums and over 15,000 photographs of the most central areas of population in Istanbul, the Ottoman Empire and the Middle East, is unmatched in history due to its artistic and documental significance. What makes collecting early photography more challenging and perhaps more exciting than print or similar published works collecting is the fact that many works found are the earliest works known or the only ones of their kind. Another fact that underlines the value of the Ömer Koç photography collection is the lack of a comprehensive archive on the “golden age” of years (1839 – 1876) under Sultan Abdülmecid and Sultan Abdülaziz’s rule, when photography was invented. The collection not only showcases 19th-century photography, but also includes important albums of photographs from the early 20th century, World War I, the Turkish War of Liberation, and the Republic’s early years.

           
James Robertson, “The Blue Mosque and Hippodrome,” 1854, salt paper print,
Ömer M. Koç Private Collection.


So the collection has albums alongside individual photographs? What can you tell us about these albums?
The Ömer Koç collection is comprised of albums which include outdoor works that documented the architectural and archaeological works of Istanbul and other central areas of the Empire; as well as studio portraits of important figures, government officers and noble members and the daily life, street vendors, local characters and clothing of the era. Another remarkable aspect of the collection is the photo albums that contain panoramic shots of Istanbul. The city of Istanbul holds a privileged spot amongst all metropolitan cities around the world for being able to provide panoramic shots.

Both the Galata and the Beyazit towers as well as the hills on the Asian and European shores of the Istanbul Bosphorus offer wide angle, detailed views of the natural side of the city alongside views of architectural works and habitation. These panorama albums containing shots by the Abdullah Brothers, Vassilaki Kargopulo, Pascal Sébah, Guillaume Berggren and the Gülmez Brothers; were compiled by palace bookbinder Auguste Tarnawski and his colleagues George Christodoulos and Emmanual Horn to be sold in decorative print. The albums showcase the nature, architecture and habitation in 19th- century Istanbul and the transformation of such concepts in the following years. An important part of the collection is the extremely rare photo albums from the early 1850s.
           
Robertson’s album of the first photographs of Istanbul, which we have a copy of in our collection, is a testament of the international attention that these early studies have received. According to records from the British Monarchy’s Treasurer’s Office, the photographs of Robertson’s Istanbul series were the first photographs purchased by Prince Albert of England in November of 1853 for the Royal Family’s collection. This further shows the attention and acclaim that Robertson’s Istanbul studies have received.

           
“Water-pipe smokers,” coloured print from the “Constantinople” album with Sultan Abdülhamid II’s tuğra, Photoglob Zürich, approx. 1890, Ömer M. Koç Private Collection.
8.Guillaume Berggren, “Istanbul’s Wooden Houses,” approx. 1885, 
Ömer M. Koç Private Collection.

The exhibition showcases works from 1850 to 1900. Some of the photographs and albums have the sultan of the era’s calligraphic monogram on them. What kind of value does this provide to the photograph?
The Abdullah Brothers and Vassilaki Kargopoulo were promoted as the “Ottoman Palace Photographers” by Sultan Abdülaziz and Sultan Abdülhamid respectively, which paved the way for their careers. The sultan’s calligraphic monogram became a feature they proudly displayed on photo cards, album covers, newspaper and magazine ads as it also opened doors in the commercial world. All of the prestigious locals and visitors of Pera naturally inclined towards the studio that had the permission to use the sultan’s calligraphic monogram.

Another advantage of court photography was that it involved taking portrait shots of the Ottoman dynasty members and government officials as well as distribution of them alongside all the interior and exterior shooting necessary of the mansions belonging to the dynasty members. In the years that followed, especially starting from 1890s, the privilege of using the sultan’s calligraphic monogram on albums and studio cards was shifted from the court photographers to Sébah & Joaillier, the Gülmez Brothers and similar progressive studios, who in turn enjoyed the financial benefits of this honour.


Murat Germen, “From the Series Muta-morphosis, Historical Peninsula”, 2013, (© Murat Germen).
TODAY’S ISTANBUL BY MURAT GERMEN
These contemporary photographs taken by Murat Germen specifically for this exhibition are, at times, a critical response to the historic and magnificent panoramic collection of photographs by Ömer Koç. Murat Germen spoke to us about his work for the exhibition.

Murat Germen, how did you get involved with this exhibition? As I understand, you prepared new works particularly for this project.
I was offered to be a part of it by ARTER General Coordinator Bahattin Öztuncay, who I’m thankful for. He is one of the few art directors in the Istanbul culture and art world who support and endorse me.
After that, we met the Aga Khan Museum curator Dr. Filiz Çakır Phillip. We have had an incredibly productive and smooth collaboration during this process since the beginning of 2015. The exhibition contains both new Istanbul shots from the Muta-morphosis series and documentary-style aerial panoramic shots of Istanbul’s recent developmental areas that I shot with a drone. These works will be presented to an audience for the first time in this exhibition, and I will be seeing them printed for the first time. Alongside the printed works, there will be enormous animated image projections of my work on the walls of the space called the “Tunnel” going from the parking lot to the entrance of the museum.


Murat Germen, “From the Series Muta-morphosis”, Istanbul, 2010, (© Murat Germen).
You have been emphasizing the transformative image of Istanbul with your “Muta-morphosis” series for a while now. How did you feel when you looked at the photographs in the exhibition from the 19th century?
I felt that Istanbul was a more easy-going, wilful, peaceful and integrated place back then. With my new shots I wanted to showcase the visual portrayal of Istanbul’s current state of unrest, arrogance and division. I observe the oppressive administrative mentality that has taken over the country; and that it stems from intending to pit the public and the individuals against each other. I think that the same political attitude that claims to implement urban transformation through architectural structures has actually been implementing the division of its people to make us forget our common grounds. The drone shots were specifically taken to put this idea across.
           
Did you base your studies on the 19th-century photographs as reference? How did you decide to observe Istanbul based on these references?
Two of the most riveting shots from the historic Istanbul photographs selected by Bahattin Öztuncay from the Ömer M. Koç collection are the panoramas of the Galata Tower and the Beyazit Tower taken by Sébah & Joaillier around 1890-1895. As far as references, these were the only shots I presented contemporary panoramic images of. Apart from those, I didn’t want to produce comparative works that offered the same point of view because I wanted to get across the message that Istanbul is headed in a scary direction. Some of the locations I visited to take contemporary counterparts of were so altered, lost or destroyed that the comparison simply wasn’t there to reference to.

NOTE: Translated by Maya Akbay from the original Turkish. Article was published in the February edition of İstanbul Art News Magazine) 


Murat Germen, “Ataköy, From the Series Muta-morphosis”, Istanbul, 2012, (© Murat Germen).

ÖMER KOÇ KOLEKSİYONU’NDAN FOTOĞRAFLAR AĞA HAN MÜZESİ’NDE
Ömer Koç Koleksiyonu’ndan 19. Yüzyıl İstanbul Fotoğraflarının yanı sıra fotoğraf sanatçısı Murat Germen’in günümüz İstanbul imgelerinden oluşan, “A City Transformed: Images of Istanbul Then and Now (Değişen Bir Şehir: İstanbul İmgeleri, Geçmişte ve Şimdi)” konulu sergi 6 Şubat – 26 Haziran 2016 tarihleri arasında Kanada, Toronto’da bulunan Ağa Han Müzesi’nde izlenebilir.

ÜMMÜHAN KAZANÇ

“Değişen Bir Şehir: İstanbul İmgeleri, Geçmişte ve Şimdi” sergisi, Ağa Han Müzesi ve Ömer Koç Koleksiyonu işbirliği ile Dr. Filiz Çakır Phillip (Ağa Han Müzesi) ve Bahattin Öztuncay’ın  (Ömer M. Koç Koleksiyonu) eş küratörlüğünde düzenleniyor.
Türkiye’nin en büyük ve en hareketli metropollerinden İstanbul, yüzyıllar boyunca başlıca kültürel ve ekonomik merkezlerden biri oldu. İlk olarak Bizans, sonra Constantinople ve en son da Kostantiniyye veya İstanbul ismiyle Osmanlı İmparatorluğu’nun başkenti oldu. Bu muhteşem şehir, birbirini takip eden imparatorluklara, insanların göçüne ve şaşırtıcı kentsel büyümeye tanıklık etti.
“Değişen Bir Şehir: İstanbul İmgeleri, Geçmişte ve Şimdi” sergisi, geçmişi bir yüzyıldan daha eskiye uzanan görüntüler aracılığıyla İstanbul’un farklı yüzlerini ve katmanlarını belgeliyor. 1850-1900 dönemime ait fotoğraflar, yerel ve seyyah fotoğrafçıların, albümleri ve panoramalarında Osmanlı Sultanının resmi tuğrasının yer alması için adeta yarıştığı bir dönemdir. Şehrin en son görüntüleri ise, bugüne yani kendi zamanımıza ait: Çağdaş fotoğraf sanatçısı Murat Germen’in baş döndürücü fotoğraf ve projeksiyonları. Her iki bakış açısını sunan görüntüler, İstanbul’un mevcut kentsel dönüşümünü şaşırtıcı bir şekilde açığa çıkarıyor. Sergi aynı zamanda, Ağa Han Müzesi’nin kalıcı koleksiyonuna ait Türk eserlerle de büyüleyici bir ilişki sunarken, bu muhteşem kentin günümüz sanatçıları üzerindeki devam eden etkisini de gözler önüne seriyor.

“DEĞİŞEN BİR ŞEHİR: İSTANBUL İMGELERİ, GEÇMİŞTE VE ŞİMDİ”
Sergi fikrinin nasıl doğduğunu ve süreçlerini Ağa Han Müzesi küratörü Dr. Filiz Çakır Phillip’e sorduk.

Sayın Filiz Çakır Phillip, “Değişen Bir Şehir: İstanbul İmgeleri, Geçmişte ve Şimdi” sergisini düzenleme fikri nasıl ortaya çıktı? Sayın Ömer Koç ve Bahattin Öztuncay ile nasıl bir işbirliği gerçekleştirdiniz?
Serginin hazırlıklarına 2013 yılının yaz aylarında başladık. 2014 kış aylarında İstanbul’a gidip, Koç Üniversitesi Anadolu Medeniyetleri Araştırmaları Merkezi’nde, Bahattin Öztuncay’ın hazırladığı James Robertson sergisini gezip, Bahattin Bey ile görüşmelere başladık. Ömer Koç Koleksiyonunu inceleyip, ön değerlendirmelerde bulunduk. Serginin bilimsel kurulunda kimlerin olması gerektiği gibi sorulara cevap bulmakla başladık işe. Bahattin Bey ile çalışmak müthiş etkileyici. Fotoğrafçılık ve Osmanlı’da fotoğrafçılık konularında çok derin bilgilere sahip ve paylaşmaktan çekinmeyen bir uzman.

Eserler nasıl seçildi, kaç adet eser var?
Eserleri Bahattin Bey ile birlikte, bizim için önemli konulardan yola çıkarak seçtik. Bu sergi projesi, üzerinde çalışmaya başladığımdan itibaren Toronto halkından büyük ilgi gördü. İstanbul’u gidip gördüklerini ya da görmek istediklerini söylediler. Bu nedenle genel bir yaklaşımın herkes açısından iyi olacağı kanaatine vardım. En önemli merkezleri kapsayacak şekilde, şehrin mimari dokusunu en güzel örnekleriyle, Bizans ve Osmanlı yapılarını da göz önüne alarak sergileme kararı aldık. Bahattin Bey de İstanbul ve İstanbul’un en önemli fotoğrafçılarından yola çıkarak elemelerde bulundu. Bu nedenle sergide anonim fotoğrafçıların eserleri çok az. Hepsi neredeyse James Robertson, Pascal Sebah, Bergreen ya da Freres gibi önemli isimlere ait. Altı adet panorama, beş adet albüm ve elliden fazla tekil fotoğrafın yanı sıra Murat Germen’e ait yirmi bir yeni eser ve animasyon sergileniyor. Serginin bilimsel kurulunda Prof. Gülru Necipoğlu ve Prof. Sibel Bozdoğan yer alıyor. Her ikisi de İstanbul konusunda güçlü ve donanımlı isimler. İstanbul ve mimarisi üzerine çok derin tecrübelere sahipler. Onların yorumlarıyla eser seçimi ve değerlendirmesi ayrı bir değere sahip bizim için.

Sergide özellikleri ve hikayesi açısından öne çıkan eserler hangileri?
Abdullah Freres’in hazırladığı ve 1891 tarihli “Palais Imperiaux” ve Photoglob Zurich tarafından 1890 yılında hazırlanan “Souvenir de Constantiople” albümleri çok önemliler.  Birinci albüm Osmanlı Sarayları ve saray içindeki eserlere, şehrin mimari dokusuna odaklanırken; ikinci albüm, İstanbul, mimarisi, camileri, toplu mekanlarına ve insanlarına odaklanıyor, ayrıca sonradan renklendirilmiş fotoğraflardan oluşuyor ve kanımca İstanbul’un hüznünü yakalamayı başarmış bir albüm. Çok etkileyici. Sergide orijinal albümlerin yanı sıra dijital, yani sayfa sayfa çevrilip tümünü gösterebileceğimiz multimedya tekniklerinden de yararlandık. İstanbul panoramaları ikinci önemli bir konu bizim açımızdan. İki kıta üzerine kurulmuş tek şehir İstanbul. İstanbul halkı her gün Asya ve Avrupa arasında gidip geliyor. Bu tür ender olguları 19. Yüzyıl fotoğrafçılarının bakış açısı ve Murat Germen’in yorumlarıyla bir araya getirme fikri bizi çok heyecanlandırdı. Murat Germen’in güncel panoramalarıyla yan yana geldiklerinde İstanbul’un nasıl bir değişime uğradığını daha net görebiliyorsunuz.
Bunun dışında James Robertson fotoğraflarına Bahattin Bey ile birlikte bakmak çok keyif verici ve öğreticiydi. Örneğin James Robertson’un fotoğraflarında insanları ölçek olarak kullanmak istemesi, fotoğrafçılık açısından yeni bir düşünce. James Robertson’un asistanı Felice Beato, aynı zamanda kayınbiraderiydi ve birçok James Robertson fotoğrafında ön safhada poz veren kişiler arasında yer alıyor. Dönemin bir diğer önemli fotoğrafçılardan Vasilaki Kargopoulu’nun eserlerinden seçim yaparken onun yaşamı hakkında birçok bilgi edindim. Bu seçme dönemi hiç bitmesin dediğim zamanlar oldu, çok verimliydi.

Ağa Han Müzesi’nin daimi koleksiyonunda bulunan diğer Osmanlı ve Türk Sanatı eserleri de bu sergiye eşlik edecek mi yoksa sadece fotoğraf ve albümler mi sergilenecek?
Ağa Han Müzesi koleksiyonu zaten sürekli teşhirde. Sergiye ayrı bir ekleme yapma gereği duymadık. Bizim için önemli olan sanat üzerinden kültürlerarası köprü oluşturmak ve İstanbul zaten bunu yüzyıllardır yapıyor ve çok kozmopolit bir şehir. Aynı çatı altında bu değerleri bir araya getirmek ve Toronto’daki uluslararası müzeyi gezecek misafirlerle paylaşmak çok önemli.

Murat Germen’in bu sergi için özel bir seri hazırlaması fikri nasıl doğdu?
Bahattin Bey önerdi. İstanbul’dayken Murat Germen’in güncel sergilerini gezdikten sonra kendisiyle bağlantıya geçtik. 2015 kış aylarında Toronto’ya gelip müzemizi ve sergi alanını gezdi. Dönmeden önce Toronto’nun bir panoramasını çekti. Bütün müze çalışanları o kadar gururlandılar ki bu çalışmayı sergiye dahil etmeye karar verdik ve Müzenin park yerinden müze giriş kısmında bulunan tünelde sergilenecek.


FOTOĞRAFLARLA 19. YÜZYIL İSTANBUL’U
Türkiye’nin en önemli koleksiyonerlerinden Ömer Koç’un fotoğraf koleksiyonundan bir seçkiyi Kuzey Amerikalı izleyicilerle ilk kez paylaşıyor olması oldukça önemli. Osmanlı Fotoğrafçılığı konusunda dünyanın sayılı uzmanları arasında yer alan Bahattin Öztuncay’ın James Robertson ve Vasilaki Kargopoulo hakkındaki ufuk açan çalışmalarının yanı sıra 19. Yüzyıl Osmanlı fotoğrafçılığı konusunda birçok kitabı bulunuyor. Bahattin Öztuncay ile Ömer Koç’un 19. Yüzyıl İstanbul Fotoğrafları koleksiyonunun detaylarını konuştuk.

Sayın Bahattin Öztuncay, Sayın Ömer Koç’un 19. Yüzyıl’ın Fotoğrafları koleksiyonunun önemi konusunda neler söyleyebilirsiniz? Koleksiyonda kaç adet eser bulunuyor? Sadece 19. Yüzyıl fotoğraflarından mı oluşuyor yoksa başka döneme ait fotoğraflar da var mı?
Osmanlı İmparatorluğu’nun başkenti ve 19. Yüzyılda sınırları içinde kalan diğer merkezleri, fotoğraf tarihi açısından eşsiz özellikler taşımaktadır. Dünya fotoğraf tarihinin önde gelen isimleri, fotoğrafın bulunuşunun en erken dönemlerinden başlayarak Atina’dan İskenderiye’ye, Kahire’den Luksor harabelerine, Kudüs’ten Şam’a kadar bu yörelerdeki mimari yapıları, arkeolojik eserleri ve günlük yaşamı belgeleyen çekimler yapmışlar ve birbirinden önemli eserler meydana getirmişlerdir. Bu fotoğrafçıların önemli bir bölümü, seyahatleri sırasında İstanbul’a da uğramışlardır. Dolayısıyla, sadece 19. Yüzyıl seyahat fotoğrafçılığı göz önüne alındığında İstanbul’un, belirtilen diğer Doğu Akdeniz metropolleri arasında önemli bir ayrıcalığı yoktur. Ancak bu şehirlerin hemen hemen hiç birisinden bir Viçen Abdullah, Vasilaki Kargopulo, Paskal Sebah veya Boğos Tarkulyan ayarında yerli sanatçı yetişmemiştir. Osmanlı tebaasından olmayan James Robertson’ın ve Ernest de Caranza’nın da fotoğrafçılığa burada başlamış ve yerleşik düzende faaliyet gösteren stüdyolar çalıştırmış olmaları, İstanbul’un bu sanat dalındaki uluslararası önemini daha da pekiştirmektedir. İstanbul, aynı zamanda dünyanın dört bir tarafına dağılan birçok ünlü fotoğrafçı için de bir eğitim ve faaliyet merkezi olmuştur. Venedik serileriyle tarihe geçen Carlo Naya, Japonya fotoğraf tarihinde çok önemli izler bırakmış olan Felice Beato, Mısır fotoğraflarıyla ünlü, kardeşi Antonio Beato, Beyrutlu fotoğrafçı Tancrede Dumas, Bombay’da isim yapan Paul Vuccino ve hatta Kudüs’te ilk yerleşik fotoğraf stüdyosunu açan Yesayi Garabedyan, İstanbul’da uzun süreler çalışmış veya eğitim almış fotoğrafçılardır.
Osmanlı tarihi ve coğrafyası ve ağırlıklı olarak İstanbul konulu kitaplar, resimler, görsel ve yazılı dokümanlar üzerine eşsiz bir birikime sahip bulunan Ömer Koç’un fotoğraf koleksiyonunda bulunan eserler de bu sanat dalının bölgemizde erişmiş olduğu düzeyi tüm detayları ile gözler önüne serer niteliktedir. Uzun yılların çabası ve heyecanı ile yurt içi ve yurt dışındaki müzayedelerden, özel koleksiyon sahiplerinden ve profesyonel tüccarlardan yapılan alımlarla zenginleştirilmiş bu koleksiyon, hem içerdiği konuların ve fotoğraf sanatçılarının çeşitliliği ve çalışmalarının sayısal toplamları itibarıyla hem de fotoğraf tekniğinin en erken dönemlerden itibaren geçirmiş olduğu tüm safhaları kademe kademe ortaya koyan örnekler taşıması açısından benzersiz konumdadır.
İstanbul, Osmanlı İmparatorluğu ve Ortadoğu’nun bütün önemli yerleşim merkezlerine ait yaklaşık 250 adet albüm ve 15.000’in üzerinde fotoğraf içeren ve hem sanatsal, hem de belgesel açıdan çok büyük bir önem taşıyan bu arşivin benzerinin bir daha yan yana getirilmesi imkansızdır. Erken dönem fotoğraf koleksiyonculuğunu kitap ve benzeri basılı eserler koleksiyonculuğundan daha da zor ve belki de daha da heyecanlı kılan husus, bulunan birçok eserin, bilinen ilk ve çoğu zaman da ileride de bulunabilecek tek örnekler olması gerçeğidir. Ömer Koç fotoğraf koleksiyonunun değerini vurgulaması açısından dikkat çekilmesi gereken diğer bir konu da yurt içinde ve yurt dışında başka hiçbir özel ve kurumsal yapıda Sultan Abdülmecid ve Sultan Abdülaziz dönemlerinden kalan (1839-1876) ve dolayısıyla fotoğrafın bulunuşu ve “altın yılları” olarak adlandırılan erken zaman dilimine ait bu kadar kapsamlı bir arşivin bulunmayışıdır. Koleksiyonda 19. Yüzyıl fotoğrafları yanı sıra, ayrıca 20. Yüzyılın başlarına,  I. Dünya Savaşı ve Kurtuluş Savaşı dönemlerine ve Cumhuriyet’in ilk yıllarına ait önemli seriler ve albümler halinde fotoğraflar bulunmaktadır. 

Koleksiyonda tekil fotoğrafların yanı sıra albümler de var? Bu albümler konusunda neler söyleyebilirsiniz?
Ömer Koç koleksiyonunda İstanbul’un ve İmparatorluğun diğer merkezlerinin mimari ve arkeolojik eserlerinin kayıt altına alınmasını sağlayan dış mekan çalışmaları ve hanedan üyelerinin, devlet adamlarının ve önemli şahsiyetlerin stüdyo portrelerini, günlük yaşamı, sokak satıcılarını, halk tiplerini ve kıyafetleri içeren albümler bulunmaktadır. Koleksiyonun dikkat çekici diğer bir bölümü ise, İstanbul’un panoramik görüntülerini içeren fotoğraf albümleridir. İstanbul tüm dünya metropolleri arasında panoramik görüntü elde edebilme açısından son derece ayrıcalıklı bir konuma sahiptir. Gerek Galata ve Beyazıt kuleleri, gerekse Asya ve Avrupa yakasındaki İstanbul Boğazı’na hakim tepeler, şehrin doğal görüntüsü ile birlikte, mimari eserlerini ve yerleşim birimlerini detaylı bir şekilde yansıtacak geniş açılı görüntüler elde edebilme imkânını sağlamaktadırlar. 1860’ların başından itibaren Abdullah Biraderler, Vasilaki Kargopulo, Pascal Sebah, Guillaume Berggren ve Gülmez Kardeşler tarafından yapılmış çekimleri içeren ve saray ciltçisi Auguste Tarnawski ve meslektaşları George Christodoulos ve Emmanuel Horn tarafından hazırlanmış dekoratif ciltlerde satışa sunulan bu panorama albümleri, 19. Yüzyıl İstanbul’unun doğasını, mimarî eserlerini ve yerleşim bölgelerini ve bunların ilerleyen yıllardaki değişimini gözler önüne sermektedir. Erken dönem, 1850’li yıllara ait son derece nadir fotoğraf albümleri de koleksiyonun önemli parçaları arasında bulunmaktadır. Koleksiyonumuzda bir nüshası bulunan Robertson’ın ilk İstanbul fotoğrafları albümü bu erken çalışmaların uluslararası alanda da uyandırdığı ilgiye örnek teşkil etmektedir. İngiltere Kraliyet Hazine Dairesi harcama kayıtlarına göre Robertson’ın bu İstanbul serisinin 1853 senesinin Kasım ayında Kraliyet Ailesi koleksiyonları için Prens Albert tarafından satın alınan ilk fotoğraflar olması çok dikkat çekicidir ve Robertson’un İstanbul çalışmalarının uyandırmış olduğu ilgiyi bir defa daha ortaya koymaktadır.

Sergide 1850–1900 dönemine ait eserler yer alıyor. Bazı fotoğraf ve albümlerde dönemin padişahının tuğrası da bulunuyor. Fotoğraflarla tuğranın bulunması fotoğrafa nasıl bir değer katıyor?
Abdullah Biraderler’in ve Vasilaki Kargopoulo’nun sırası ile Sultan Abdülaziz ve Sultan Abdülhamid tarafından resmi bir sıfatla “Osmanlı Sarayı Fotoğrafçıları” olarak atanmış olmaları, kendilerine büyük bir ufuk açmıştı. Fotoğraf kartları üzerinde, albüm kapaklarında, gazete ve dergi ilanlarında gururla sergilemeye başladıkları padişah tuğrası, ticari anlamda da adeta bir sihirli anahtar niteliğindeydi. Beyoğlu’nun yerli, yabancı bütün ileri gelenleri portre çekimleri için doğal olarak sultanın tuğrasını kullanma izni olan stüdyoyu tercih ediyorlardı. Saray fotoğrafçılığının pratikteki diğer bir büyük ayrıcalıklığı da Osmanlı hanedanı üyelerinin ve devlet adamlarının portre fotoğraflarının çekimi ve bu fotoğrafların dağıtımı, ayrıca hanedana ait köşk ve yalıların iç ve dış fotoğraflarının çekim işlemlerinin kendilerine verilmiş olmasıydı.  İlerleyen yıllarda,  özellikle 1890’ların başından itibaren albümlerde ve stüdyo kartlarında tuğra kullanımı Saray fotoğrafçılarının tekelinden çıkmış bulunuyor ve Saraya başvurarak alınan izinlerle Sebah & Joaillier, Gülmez Kardeşler ve benzeri ileri gelen diğer stüdyolar da bu imtiyazı ekonomik açıdan değerlendirme imkanına kavuşmuşlardı.


MURAT GERMEN’İN YORUMUYLA ŞİMDİKİ İSTANBUL
Murat Germen’in bu sergi için özel olarak çektiği fotoğraflar da, bazı noktalarda Ömer Koç’un olağanüstü tarihi panoramalar koleksiyonundaki eski fotoğraflara eleştirel bir yanıt gibi. Sergi ile ilgili çalışmalarını Murat Germen anlattı.

Sayın Murat Germen, bu sergide yer alma teklifi nasıl geldi? Bu proje için yeni çalışmalar hazırladınız sanırım.
Teklif ARTER Genel Koordinatörü Bahattin Öztuncay’dan geldi, müteşekkirim kendisine; Bahattin Bey, İstanbul kültür-sanat dünyasında beni sahiplenen az sayıda sanat yöneticisinden birisidir. Sonrasında Ağa Han Müzesi küratörlerinden Dr. Filiz Çakır Phillip ile tanıştık. 2015 başından beri yürüyen süreçte çok verimli, saygın ve pürüzsüz bir işbirliği söz konusu oldu kendisiyle. Sergide, hem Muta-morfoz serisinden yeni İstanbul işleri var hem de İstanbul’un yeni gelişim bölgelerinde drone ile çektiğim belgesel içerikli hava panoramaları var. Bu eserler ilk defa bu sergide izleyiciye sunulacaklar, ben de ilk defa basılmış hallerini göreceğim. Basılı eserlerin yanında, müzenin, bodrum katlardaki otoparkından zemine doğru çıkarken deneyimlenebilecek “Tünel” adlı ince uzun mekanında, benim eserlerimden oluşan dev ebatlarda bir hareketli görüntü projeksiyonu da yer alacak.

Siz uzun bir süredir “Muta-Morfoz” seriniz ile İstanbul’un değişen imgelerine vurgu yapıyorsunuz. Sergide yer alan 19. Yüzyıl fotoğraflarına baktığınız zaman neler hissettiniz?
İstanbul’un daha kalender, daha alçak katlı ve gönüllü, daha huzurlu, daha tümleşik bir yer olduğunu hissettim bu fotoğraflara baktığımda. Yeni ürettiğim fotoğraflar aracılığı ile İstanbul’un ne kadar huzursuz, kibirli ve bölünmüş bir şehre dönüştüğü olgusunun görsel tasvirlerini paylaşmayı amaçladım. Ülkeyi teslim almış baskıcı idari anlayışın; halkları, bireyleri çeşitli karşıt kamplara bölmek üzere yola çıktığını gözlemliyorum. Aynı siyasi tavrın, kentsel dönüşüm diye yutturulan ranta dayalı inşai eylem üzerinden; insanları birbirinden ayıran, müştereklerimizi unutturan fiziki mimari yapılanmaları amaçladığını düşünüyorum. Özellikle yeni drone fotoğrafları bu olguyu aktarmak üzere üretildi.

19. Yüzyıl fotoğraflarını referans alarak çalışmalar yaptınız mı? Bu bağlamda İstanbul’a hangi noktalardan bakmayı tercih ettiniz?

Sergide, Ömer M. Koç koleksiyonundan Bahattin Öztuncay tarafından seçilen eski İstanbul fotoğrafları arasında en dikkat çeken fotoğraflardan iki tanesi, Sébah & Joaillier tarafından 1890-1895 dolaylarında çekilmiş Galata Kulesi ve Beyazıt Kulesi panoramaları. Referans alarak ürettiğim sadece iki adet fotoğraf oldu: Bu eski panoramalarının yeni sürümleri. Bunların dışında aynı açılardan bakan karşılaştırmalı eserler üretmek istemedim, çünkü bu şekilde İstanbul’un gittiği korkunç yöne işaret etmek olası değildi. Yeni fotoğrafları çekmek için gittiğim lokasyonların bazılarında eski zamanlarda hiçbir yapılaşma olmadığı için, bu noktalardan eski tarihli fotoğraflar tabiatıyla çekilmemiş. Kent o kadar büyümüş, bozulmuş, başkalaşmış ki; referans oluşturacak kent bileşenleri artık mevcut olmadığı için karşılaştırma yapmak zaten imkansız.